# SQL Server Standard Lisanslama Rehberi: Çekirdek mi, CAL mı?

> SQL Server sürümlerinin kapasite sınırları, Server + CAL ile çekirdek modelinin farkı, sanal makinede lisans hesabı ve 2016/2017/2019 arasında seçim.

- Kaynak: https://karincalisans.com/blog/sql-server-standard-lisanslama-rehberi-cekirdek-cal/
- Yayın tarihi: 28 Eylül 2026
- Yazar: Karınca Lisans

---

Kısa cevap: **SQL Server Standard iki modelle lisanslanır: kullanıcı sayısını sayamıyorsanız ya da veritabanı internete açık bir uygulamaya hizmet ediyorsa çekirdek (Per Core) modeli; kullanıcı sayısı az, sunucunun çekirdek sayısı yüksekse Server + CAL modeli daha mantıklıdır.** Ücretsiz Express sürümü ise veritabanı başına 10 GB, tek soket veya 4 çekirdek ve yaklaşık 1,4 GB arabellek belleği sınırıyla yalnızca küçük uygulamalar için yeterlidir.

Bu yazıda SQL Server 2019'un sürümlerini ve Microsoft'un belgelediği kapasite sınırlarını, Server + CAL ve çekirdek modellerinin nasıl işlediğini, sanal makinelerde lisansın nasıl hesaplandığını, 2016/2017/2019 sürümleri arasında destek takvimine göre nasıl seçim yapılacağını ve küçük işletme senaryolarını ele alıyoruz. Yazı; ERP, muhasebe veya e-ticaret uygulaması için ilk kez SQL Server kuran küçük ve orta ölçekli işletmeler ile sistem yöneticileri için hazırlandı. Eylül 2026 itibarıyla günceldir ve hukuki lisans danışmanlığı yerine geçmez.

## Kısa Özet

- SQL Server Express ücretsizdir ama Microsoft'a göre veritabanı başına 10 GB, 1 soket veya 4 çekirdek ve 1.410 MB arabellek belleğiyle sınırlıdır.
- SQL Server 2019 Standard tek örnekte en fazla 4 soket veya 24 çekirdek (hangisi küçükse) ve 128 GB arabellek belleği kullanır; Enterprise'da işletim sistemi sınırı geçerlidir.
- Çekirdek modelinde sunucudaki tüm fiziksel çekirdekler lisanslanır, fiziksel işlemci başına en az 4 çekirdek lisansı gerekir ve CAL'a ihtiyaç yoktur.
- Server + CAL modelinde her işletim sistemi ortamına bir sunucu lisansı, SQL Server'a erişen her kullanıcıya veya cihaza bir CAL gerekir.
- Microsoft'un yaşam döngüsü takvimine göre 2016'nın desteği Temmuz 2026'da bitti; 2017 Ekim 2027'ye, 2019 Ocak 2030'a kadar destek alır.

## SQL Server Sürümleri ve Kapasite Sınırları

SQL Server, Microsoft'un aynı veritabanı motorunu farklı kapasite ve fiyat kademelerinde sunduğu bir ürün ailesidir. Microsoft'un [SQL Server 2019 sürümleri ve desteklenen özellikler](https://learn.microsoft.com/tr-tr/sql/sql-server/editions-and-components-of-sql-server-2019?view=sql-server-ver15) sayfası beş ana sürüm tanımlar: Enterprise, Standard, Web, Developer ve Express. Developer, Enterprise'ın tüm özelliklerini içerir ama yalnızca geliştirme ve test için lisanslanır; üretim sunucusunda kullanılamaz. Web sürümü barındırma sağlayıcılarına yöneliktir. Express ücretsizdir ve ihtiyaç büyüdüğünde daha üst bir sürüme sorunsuz yükseltilebilir.

| Sürüm | Tek örnek işlemci sınırı | Arabellek belleği | Azami veritabanı boyutu | Lisans |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Express | 1 soket veya 4 çekirdek (küçük olan) | 1.410 MB | 10 GB | Ücretsiz |
| Web | 4 soket veya 16 çekirdek | 64 GB | 524 PB | Yalnız barındırma sağlayıcıları (SPLA) |
| Standard | 4 soket veya 24 çekirdek | 128 GB | 524 PB | Çekirdek veya Server + CAL |
| Enterprise | İşletim sistemi sınırı | İşletim sistemi sınırı | 524 PB | Yalnız çekirdek |
| Developer | İşletim sistemi sınırı | İşletim sistemi sınırı | 524 PB | Ücretsiz, üretim dışı |

Tablodaki rakamlar Microsoft'un 2019 sürüm sayfasından alınmıştır ve tek bir SQL Server örneği için geçerlidir. Microsoft'un [sürüme göre işlem kapasitesi sınırları](https://learn.microsoft.com/tr-tr/sql/sql-server/compute-capacity-limits-by-edition-of-sql-server?view=sql-server-ver15) belgesi, bu sınırların sunucunun tamamını değil yalnızca tek örneği kısıtladığını ve aynı fiziksel sunucuda birden fazla örnek çalıştırılabileceğini belirtir. Aynı belge, sanal ortamda sınırın çekirdek değil mantıksal işlemci sayısına göre uygulandığını da not eder. Standard'ın 24 çekirdek sınırı 2022 ve öncesi sürümler için geçerlidir; Microsoft bu sınırı SQL Server 2025 ile 32 çekirdeğe yükseltmiştir.

## Express Yeterli mi?

SQL Server Express, tek bir uygulamanın veritabanı 10 GB'ın altında kalacaksa ve eşzamanlı yük düşükse gerçekten yeterlidir; muhasebe programlarının tek kullanıcılı kurulumları, küçük bir CRM veya bir intranet uygulaması bu sınıfa girer. Express'in tuzağı 10 GB sınırının veritabanı başına olmasıdır: uygulama büyüdüğünde ekleme işlemleri hata vermeye başlar ve o noktada Standard'a geçmek zorunda kalırsınız. Ayrıca Microsoft'un sürüm tablosuna göre Express'te SQL Server Agent bulunmaz; zamanlanmış yedekleme ve bakım işlerini kendiniz kurgulamanız gerekir. Bu iki eksik, çoğu işletmenin Express'i pilot aşamada bırakıp üretimde Standard'a geçmesinin nedenidir.

## Server + CAL Modeli Nasıl İşler?

Server + CAL, yalnızca Standard sürümde sunulan ve sunucu lisansı ile istemci erişim lisanslarını birleştiren modeldir. Microsoft'un SQL Server 2019 lisanslama kılavuzuna göre bu modelde SQL Server veya bileşenlerinden birini çalıştıran her işletim sistemi ortamı (fiziksel ya da sanal) için bir sunucu lisansı, SQL Server'a erişen her kullanıcı ya da cihaz için de bir CAL gerekir. CAL bir yazılım değildir; erişim hakkı veren bir lisanstır ve iki türü vardır:

- **Kullanıcı CAL'ı:** Belirli bir kişiye atanır; o kişi hangi cihazdan bağlanırsa bağlansın tek CAL yeter. Çalışan sayısı cihaz sayısından azsa ekonomiktir.
- **Cihaz CAL'ı:** Belirli bir cihaza atanır; o cihazı kaç kişi kullanırsa kullansın tek CAL yeter. Vardiyalı kullanılan terminaller ve insan tarafından işletilmeyen cihazlar için gerekir.

Kılavuzun iki uyarısı özellikle önemlidir. Birincisi, insan tarafından işletilmeyen cihazlar (dolaylı bağlanan otomasyon sistemleri gibi) cihaz CAL'ı gerektirir. İkincisi, kullanıcıları bir ara katmanda toplayan çoğullama (multiplexing) ya da havuzlama gerekli CAL sayısını azaltmaz: web uygulaması tek bir hesapla veritabanına bağlanıyor olsa da, uygulamayı kullanan her kişi ayrı CAL ister. Kullanıcı sayısını sayamadığınız anda bu model işlevsizleşir; çekirdek modeline geçmeniz gerekir.

## Çekirdek (Per Core) Modeli Nasıl İşler?

Çekirdek modeli, sunucudaki işlem gücünü ölçü alan ve kullanıcı sayısından bağımsız çalışan lisanslama biçimidir. Microsoft'un kılavuzuna göre fiziksel sunucuda SQL Server çalışıyorsa sunucudaki tüm fiziksel çekirdekler lisanslanır, her fiziksel işlemci için en az 4 çekirdek lisansı gerekir ve lisanslar ikili paketler hâlinde satılır. Hyper-threading, fiziksel sunucudaki gerekli lisans sayısını değiştirmez. Bu modelde CAL satın alınmaz; sınırsız sayıda kullanıcı ve cihaz, kurum içinden veya dışından bağlanabilir.

Microsoft, çekirdek modelini dört durumda önerir: Enterprise sürümü kullanıldığında, internet veya extranet iş yükleri söz konusu olduğunda, kullanıcı ve cihaz sayısının kolayca sayılamadığı durumlarda ve Standard için toplam maliyetin Server + CAL'dan düşük çıktığı hesaplarda. Pratik kural şudur: dört çekirdekli tek işlemcili bir sunucuda 4 çekirdek lisansıyla sınırsız kullanıcıya kapı açan çekirdek modeli, kullanıcı sayısı arttıkça Server + CAL'dan ucuza gelir; beş kullanıcılı bir muhasebe sunucusunda ise Server + CAL çoğu zaman daha ekonomiktir. Modellerin resmî özeti için Microsoft'un [SQL Server 2019 lisanslama veri sayfasına](https://download.microsoft.com/download/0/5/c/05c60185-ebdd-4472-895a-3d8e8da55682/SQL_Server_2019_Licensing_Datasheet.pdf) bakabilirsiniz.

## Sanallaştırmada Lisans

Sanal makinelerde SQL Server lisansı, seçtiğiniz modele göre iki farklı biçimde hesaplanır. Çekirdek modelinde sanal makineye atanan her sanal çekirdek için bir çekirdek lisansı gerekir ve sanal makine başına en az 4 çekirdek lisansı alınır; iki sanal çekirdekli bir VM bile 4 lisansla lisanslanır. Microsoft, Standard sürümün sanal ortamda çekirdek modeliyle yalnızca bu yolla, yani tek tek VM lisanslayarak kullanılabileceğini belirtir. Server + CAL modelinde ise SQL Server çalıştıran her sanal makine için sanal işlemci sayısından bağımsız olarak bir sunucu lisansı yeterlidir; erişen her kullanıcı ve cihaz için CAL kuralı değişmez.

Enterprise sürümünde sunucunun tüm fiziksel çekirdekleri lisanslandığında, çekirdek lisansı sayısı kadar sanal makinede SQL Server çalıştırılabilir; Software Assurance eklenirse bu hak sınırsız sanal makineye çıkar. Küçük işletmelerin çoğu bu senaryoya hiç girmez; ancak Hyper-V üzerinde iki üç VM çalıştıran bir kurulumda "hangi VM'de SQL var, kaç sanal çekirdeği var" sorusunu baştan netleştirmek lisans hesabını basitleştirir. Sunucunun kendisi için de ayrı bir işletim sistemi lisansı gerektiğini unutmayın; örneğin [Windows Server 2022 Standard](https://karincalisans.com/urun/windows-server-2022-standard-lisans-key-satin-al/) lisansı tek fiziksel sunucuda 2 sanal makine çalıştırma hakkı verir ve SQL Server lisansından ayrı satın alınır.

## 2016, 2017 ve 2019 Arasında Seçim

Yeni bir kurulum için sürüm seçiminde belirleyici ölçüt, Microsoft'un yaşam döngüsü takvimidir. Microsoft'un yaşam döngüsü sayfalarına göre [SQL Server 2016](https://learn.microsoft.com/tr-tr/lifecycle/products/sql-server-2016) için uzatılmış destek 14 Temmuz 2026'da sona erdi; Microsoft bu sürüm için Genişletilmiş Güvenlik Güncelleştirmeleri (ESU) dönemleri listeler. [SQL Server 2017](https://learn.microsoft.com/tr-tr/lifecycle/products/sql-server-2017) 12 Ekim 2027'ye, [SQL Server 2019](https://learn.microsoft.com/tr-tr/lifecycle/products/sql-server-2019) ise 8 Ocak 2030'a kadar uzatılmış destek kapsamındadır. Üçünde de Standard sürümün işlemci sınırı 4 soket veya 24 çekirdek, arabellek belleği 128 GB'dır; fark özelliklerde ve destek ufkundadır.

| Sürüm | Uzatılmış destek sonu | Öne çıkan fark | Yeni kurulum için |
| --- | --- | --- | --- |
| SQL Server 2016 Standard | 14 Temmuz 2026 (bitti) | Query Store, Always Encrypted; yalnız Windows | Yalnız 2016'ya bağımlı mevcut uygulamalar |
| SQL Server 2017 Standard | 12 Ekim 2027 | Linux ve container desteği, graf veritabanı | Linux kurulumları, kısa vadeli projeler |
| SQL Server 2019 Standard | 8 Ocak 2030 | Akıllı sorgu işleme, hızlandırılmış kurtarma, Standard'da TDE | Önerilen sürüm |

Microsoft'un 2017 ve 2019 sürüm sayfaları arasındaki bir ayrıntı özellikle küçük işletmeleri ilgilendirir: Saydam Veri Şifreleme (TDE) 2017'de yalnızca Enterprise'da varken 2019'da Standard sürüme de gelmiştir. Kişisel veri barındıran ve disk düzeyinde şifreleme isteyen bir kurulum için bu tek başına 2019'u seçtiren bir nedendir. Karınca Lisans'ta [SQL Server 2019 Standard](https://karincalisans.com/urun/sql-server-2019-standard-lisans-key-satin-al/) ve [SQL Server 2017 Standard](https://karincalisans.com/urun/sql-server-2017-standard-lisans-key-satin-al/) lisansları tek sunucu için dijital anahtar olarak teslim edilir; ürün sayfalarına göre anahtar teslimattan sonra 1 gün içinde kullanılmalı, aktifleştirilen anahtar o sunucuda ömür boyu geçerlidir ve CAL'lar pakete dahil değildir.

## Küçük İşletme Senaryoları

Küçük işletmelerde SQL Server ihtiyacı genellikle üç kalıptan birine oturur. Birinci kalıp, 5–15 kullanıcılı muhasebe veya ERP sunucusudur: kullanıcılar sayılabilir, sunucu tek işlemcilidir; Server + CAL modeli doğal seçimdir ve her kullanıcı için bir kullanıcı CAL'ı alınır. İkinci kalıp, internete açık e-ticaret ya da müşteri portalıdır: ziyaretçi sayısı sayılamaz, bu yüzden çekirdek modeli zorunludur; dört çekirdekli tek işlemcili sunucuda asgari 4 çekirdek lisansı yeterlidir. Üçüncü kalıp, üretim hattındaki otomasyon sistemleridir: insan tarafından işletilmeyen cihazlar bağlanıyorsa cihaz CAL'ı gerekir ya da yine çekirdek modeli seçilir.

Her üç senaryoda da lisans anahtarı ile lisans hakkını birbirinden ayırmak gerekir. Anahtar, kurulum sihirbazında girdiğiniz ve motoru açan koddur; lisans hakkı ise kaç çekirdek ya da kaç kullanıcı için ödeme yaptığınızı gösteren belgedir. Microsoft'un kurallarına uygun olup olmadığınızı belirleyen ikincisidir. Aynı ürünün farklı kanallarda neden farklı fiyatlarla satıldığını merak ediyorsanız, mekanizma Windows'takiyle aynıdır; [Windows lisansları neden bu kadar farklı fiyatlarda satılıyor](https://karincalisans.com/blog/windows-lisansi-neden-bu-kadar-farkli-fiyatlarda-satiliyor/) yazımız toplu lisans ve kanal farklarını ayrıntılı anlatır.

Karınca Lisans destek ekibi olarak her ay onlarca işletmeye SQL Server sürüm seçimi ve kurulum konusunda yardımcı oluyoruz; en sık karşılaştığımız durum, sunucu henüz hazır değilken anahtarın sipariş edilmesi ve 1 günlük kullanım süresinin kurulum yapılamadan dolmasıdır. İkinci sık durum, Express ile başlayıp 10 GB sınırına takılan ve veri taşıma baskısıyla aceleyle Standard'a geçen uygulamalardır. Üçüncüsü ise CAL konusudur: anahtarın CAL içerdiğini varsayan müşterilere, CAL'ın Microsoft'un ayrı bir lisans kalemi olduğunu ve kullanıcı sayısına göre ayrıca planlanması gerektiğini her seferinde açıklıyoruz.

## Hangi Durumda Ne Seçmeli?

- **Tek uygulama, 10 GB altı veri, düşük yük:** SQL Server Express ile başlayın; büyüyünce Standard'a geçin.
- **Sayılabilir 5–20 kullanıcı, tek sunucu:** SQL Server 2019 Standard, Server + CAL modeli ve kullanıcı CAL'ı.
- **İnternete açık uygulama veya sayılamayan kullanıcı:** SQL Server 2019 Standard, çekirdek modeli (işlemci başına en az 4 çekirdek lisansı).
- **Linux üzerinde kurulum veya 2027'ye kadar yeterli kısa vadeli proje:** SQL Server 2017 Standard.
- **Sanal makinede kurulum:** VM başına en az 4 sanal çekirdek lisansı (çekirdek modeli) ya da VM başına bir sunucu lisansı (Server + CAL); ana sunucu için ayrıca Windows Server lisansı.

Karar verdiyseniz [SQL Server lisansları](https://karincalisans.com/urun-kategori/sql-server-lisanslari/) kategorimizde her sürümün ürün sayfasında kapasite sınırları, destek tarihi ve anahtarın kullanım süresi açıkça yazar; hangi sürümün size uyduğundan emin değilseniz WhatsApp destek hattımızdan sunucunuzun çekirdek ve kullanıcı sayısını paylaşarak danışabilirsiniz.

## Sıkça Sorulan Sorular

### SQL Server CAL nedir, anahtarla birlikte gelir mi?

CAL (istemci erişim lisansı), Server + CAL modelinde SQL Server'a erişen her kullanıcı ya da cihaz için gereken erişim hakkıdır; bir yazılım değil, lisans belgesidir. Karınca Lisans'taki SQL Server anahtarları tek sunucu içindir ve CAL içermez; CAL'lar Microsoft'un ayrı bir lisans kalemidir.

### Web uygulamam tek bir veritabanı hesabıyla bağlanıyor; tek CAL yeter mi?

Hayır. Microsoft'un lisanslama kılavuzu, kullanıcıları bir ara katmanda toplayan çoğullamanın gerekli CAL sayısını azaltmadığını açıkça belirtir. Uygulamayı kullanan her kişi için CAL gerekir; kullanıcılar sayılamıyorsa çekirdek modeli seçilmelidir.

### SQL Server Standard ile Enterprise arasındaki temel fark nedir?

Standard tek örnekte 4 soket veya 24 çekirdek ve 128 GB arabellek belleğiyle sınırlıdır; Enterprise işletim sisteminin izin verdiği tüm kaynağı kullanır ve Always On kullanılabilirlik grupları, çevrimiçi dizin işlemleri gibi yüksek erişilebilirlik özelliklerini tam kapsamıyla sunar. Kurumsal uygulamaların büyük çoğunluğu Standard'ın sınırları içinde kalır.

### Destek süresi biten SQL Server 2016 çalışmaya devam eder mi?

Evet. Destek bitince kurulum çalışmaya ve lisans geçerli olmaya devam eder; ancak Microsoft yeni güvenlik güncellemesi yayımlamaz. Microsoft 2016 için Genişletilmiş Güvenlik Güncelleştirmeleri dönemleri listeler; yeni kurulumlar için 2030'a kadar destekli 2019 daha ileriye dönük bir seçimdir.